بیشتر آهن‌آلات به‌صورت کیلویی فروخته می‌شوند، اما در نقشه‌ها و متره‌ها به‌صورت طول یا تعداد ظاهر می‌شوند. تبدیل این دو به یکدیگر، مهارت پایه هر خریدار، پیمانکار و کارشناس فروش است. در این مقاله فرمول هر مقطع را با یک مثال واقعی می‌بینید.
میلگرد
مساحت مقطع دایره π×d²/4 است. با ضرب در چگالی و ساده‌سازی:
وزن هر متر (کیلوگرم) = d² ÷ ۱۶۲ (d به میلی‌متر)
مثال: میلگرد ۱۸ ← ۳۲۴ ÷ ۱۶۲ = ۲ کیلوگرم در هر متر؛ هر شاخه ۱۲ متری = ۲۴ کیلوگرم. پس یک تن میلگرد ۱۸ حدود ۴۲ شاخه است.
ورق
وزن ورق (کیلوگرم) = ضخامت (mm) × عرض (m) × طول (m) × ۷٫۸۵
مثال: ورق ۱۰ میلی‌متر در ابعاد ۱٫۵ × ۶ متر ← ۱۰ × ۱٫۵ × ۶ × ۷٫۸۵ = ۷۰۶٫۵ کیلوگرم.
یک قاعده ذهنی مفید: هر میلی‌متر ضخامت در هر متر مربع حدود ۷٫۸۵ کیلوگرم وزن دارد.
لوله
وزن هر متر (کیلوگرم) = (قطر خارجی − ضخامت) × ضخامت × ۰٫۰۲۴۶۶
مثال: لوله ۲ اینچ (قطر خارجی ۶۰٫۳ میلی‌متر) با ضخامت ۳ ← (۶۰٫۳ − ۳) × ۳ × ۰٫۰۲۴۶۶ ≈ ۴٫۲۴ کیلوگرم در متر؛ هر شاخه ۶ متری حدود ۲۵٫۴ کیلوگرم.
قوطی و پروفیل
وزن هر متر (کیلوگرم) ≈ (۲ × (a + b) − ۴t) × t × ۰٫۰۰۷۸۵
مثال: قوطی ۴۰×۴۰ با ضخامت ۲ ← (۱۶۰ − ۸) × ۲ × ۰٫۰۰۷۸۵ ≈ ۲٫۳۹ کیلوگرم در متر.
این فرمول شعاع گوشه‌ها را در نظر نمی‌گیرد و برای قوطی‌های جدار ضخیم کمی بیشتر از وزن واقعی نشان می‌دهد.
نبشی و تسمه
مثال: نبشی ۵ (۵۰×۵۰ با ضخامت ۵) ← (۱۰۰ − ۵) × ۵ × ۰٫۰۰۷۸۵ ≈ ۳٫۷۳ کیلوگرم در متر؛ مقدار جدول استاندارد ۳٫۷۷ است.
تیرآهن و ناودانی
مقطع این پروفیل‌ها شعاع‌های اتصال و ضخامتهای متغیر دارد؛ بنابراین فرمول ساده دقیق نیست و باید از جدول وزن استاندارد استفاده کرد:
| مقطع | وزن هر متر (کیلوگرم) | شاخه ۱۲ متری (کیلوگرم) |
|---|---|---|
| IPE ۱۴ | ۱۲٫۹ | ۱۵۴٫۸ |
| IPE ۱۶ | ۱۵٫۸ | ۱۸۹٫۶ |
| IPE ۱۸ | ۱۸٫۸ | ۲۲۵٫۶ |
| IPE ۲۰ | ۲۲٫۴ | ۲۶۸٫۸ |
| UNP ۱۰ | ۱۰٫۶ | ۱۲۷٫۲ |
| UNP ۱۴ | ۱۶٫۰ | ۱۹۲٫۰ |
جدول کامل همه مقاطع در صفحه جداول وزن استاندارد آمده است.
چرا وزن باسکول با وزن تئوری فرق دارد؟
- تلرانس نورد: استانداردها برای وزن هر متر بازه مجاز تعریف میکنند؛ محصول می‌تواند کمی سبک‌تر یا سنگین‌تر از مقدار اسمی باشد.
- پوشش: لایه روی در گالوانیزه یا رنگ در ورق رنگی وزن را افزایش می‌دهد.
- طول واقعی شاخه: شاخه‌ها ممکن است چند سانتی‌متر بلندتر یا کوتاه‌تر از ۱۲ متر باشند.
مثال کامل: وزن میلگرد یک فونداسیون
فرض کنید در متره فونداسیون یک ساختمان کوچک این مقادیر آمده است:
| قطر | طول کل (متر) | وزن هر متر | وزن (کیلوگرم) |
|---|---|---|---|
| ۱۶ | ۱۲۰۰ | ۱٫۵۸ | ۱۸۹۶ |
| ۱۲ | ۸۰۰ | ۰٫۸۸۹ | ۷۱۱ |
| ۸ (خاموت) | ۲۰۰۰ | ۰٫۳۹۵ | ۷۹۰ |
| جمع | ۳۳۹۷ |
با ۵ درصد پرت برش و وصله، سفارش حدود ۳٫۶ تن خواهد بود. اگر قیمت هر کیلو را از جدول قیمت روز بردارید، هزینه تقریبی هر ردیف جداگانه به دست می‌آید؛ همین فهرست را می‌توانید مستقیم در سبد استعلام وارد کنید.
جدول سریع وزن ورق
| ضخامت (میلی‌متر) | هر متر مربع (کیلوگرم) | ورق ۱×۲ | ورق ۱٫۵×۶ |
|---|---|---|---|
| ۲ | ۱۵٫۷ | ۳۱٫۴ | ۱۴۱٫۳ |
| ۵ | ۳۹٫۲۵ | ۷۸٫۵ | ۳۵۳٫۳ |
| ۸ | ۶۲٫۸ | ۱۲۵٫۶ | ۵۶۵٫۲ |
| ۱۰ | ۷۸٫۵ | ۱۵۷ | ۷۰۶٫۵ |
| ۱۵ | ۱۱۷٫۷۵ | ۲۳۵٫۵ | ۱۰۵۹٫۸ |
| ۲۰ | ۱۵۷ | ۳۱۴ | ۱۴۱۳ |
خطاهای رایج در محاسبه وزن
- استفاده از سایز اسمی لوله به‌جای قطر خارجی که وزن را کمتر از واقعیت نشان می‌دهد.
- فراموش کردن طول واقعی شاخه: نبشی و ناودانی در طول‌های ۶ و ۱۲ متری عرضه می‌شوند.
- ضرب اشتباه واحدها: در فرمول ورق، ضخامت میلی‌متر و ابعاد متر است؛ اگر عرض را میلی‌متر بگذارید عدد هزار برابر می‌شود.
- نادیده گرفتن پرت: سفارش بدون احتساب پرت، معمولاً وسط کار با کسری مواجه می‌شود.
- استفاده از فرمول برای تیرآهن: برای مقاطع نوردی I و U همیشه از جدول وزن استفاده کنید.
سؤالات متداول
چرا ضریب ۱۶۲ در فرمول میلگرد استفاده می‌شود؟
عبارت π × ۷۸۵۰ ÷ (۴ × ۱۰۰۰۰۰۰) تقریباً برابر ۱ ÷ ۱۶۲ است؛ بنابراین d² ÷ ۱۶۲ همان وزن هر متر بر حسب کیلوگرم است.
وزن ورق گالوانیزه را هم با همین فرمول حساب کنیم؟
بله، با کمی اضافه وزن برای لایه روی. در ضخامتهای نازک این اضافه وزن نسبتاً محسوستر است.
تعداد شاخه در یک تن چطور محاسبه می‌شود؟
۱۰۰۰ را بر وزن یک شاخه تقسیم کنید؛ مثلاً برای میلگرد ۱۶ با شاخه حدود ۱۹ کیلوگرمی، یک تن تقریباً ۵۳ شاخه است.
وزن ورق آجدار با ورق ساده یکسان است؟
خیر؛ آجهای سطحی کمی وزن اضافه میکنند. برای ورق آجدار از جدول تولیدکننده یا ضریب اضافهوزن اعلامی استفاده کنید.
جمع‌بندی
فرمول‌ها ابزار برآورد هستند و ملاک نهایی معامله، باسکول است. با ماشین‌حساب وزن و قیمت می‌توانید همزمان وزن و هزینه تقریبی سفارش را بر اساس قیمت روز ببینید.