سایز لوله؛ تفاوت اینچ، DN و قطر خارجی به زبان ساده

«لوله‌ی ۲ اینچ» قطرش دو اینچ نیست. همین نکته‌ی ساده باعث بیشترین اشتباه‌ها در خرید لوله و اتصالات می‌شود. در این راهنما می‌بینید سایز لوله چطور نام‌گذاری می‌شود و اینچ، DN و قطر خارجی چه نسبتی با هم دارند.

#سایز لوله یک نام است، نه یک اندازه

سایز اسمی لوله (مثل ۱ اینچ یا ۲ اینچ) در اصل یک نام است که به قطر داخلی تقریبی لوله‌های قدیمی برمی‌گردد. آنچه در استانداردها ثابت است قطر خارجی است. برای هر سایز اسمی، قطر خارجی یک عدد مشخص دارد و با تغییر ضخامت، قطر داخلی است که تغییر می‌کند. به همین دلیل اتصالات یک سایز، به همه‌ی لوله‌های همان سایز با هر ضخامتی می‌خورد.

#اینچ و DN

• اینچ (NPS): نام‌گذاری رایج در بازار ایران و استانداردهای آمریکایی.
• DN (قطر اسمی): همان سایز در استانداردهای متریک؛ عددی بدون واحد که تقریباً به میلی‌متر نزدیک است.

این دو فقط دو نام برای یک سایزند: لوله‌ی ۲ اینچ همان DN50 است.

#جدول تبدیل سایز لوله

در بعضی استانداردها قطر خارجی چند سایز اندکی متفاوت است (مثلاً ¾ اینچ ۲۶٫۷ و ۲½ اینچ ۷۳ میلی‌متر). برای تبدیل سریع، از ابزار تبدیل اینچ به میلی‌متر استفاده کنید.

#ضخامت و رده

سایز به‌تنهایی لوله را مشخص نمی‌کند؛ ضخامت جداره هم لازم است:

• در لوله‌های صنعتی، ضخامت با رده (SCH) بیان می‌شود؛ مثل SCH40 و SCH80. رده‌ی بالاتر یعنی جداره‌ی ضخیم‌تر و تحمل فشار بیشتر.
• در لوله‌های گالوانیزه و سیاه ساختمانی، ضخامت مستقیم به میلی‌متر یا با عنوان‌هایی مثل سبک، متوسط و سنگین گفته می‌شود.

توضیح کامل رده‌ها در راهنمای انتخاب لوله فولادی آمده است.

#لوله یا تیوب؟

در بازار به قوطی و پروفیل هم گاهی «لوله‌ی مربع» می‌گویند، اما نام‌گذاری آن‌ها فرق دارد: پروفیل و تیوب با ابعاد واقعی خارجی و ضخامت شناخته می‌شوند (مثلاً قوطی ۴۰×۴۰ با ضخامت ۲). فقط لوله‌ی گرد است که با سایز اسمی نام‌گذاری می‌شود.

#هنگام سفارش چه بگوییم؟

برای اینکه دقیقاً همان لوله‌ای را بگیرید که لازم دارید، این پنج مورد را مشخص کنید:

1. سایز اسمی (اینچ یا DN).
2. ضخامت جداره یا رده.
3. نوع: درزدار، مانیسمان، گالوانیزه یا سیاه.
4. استاندارد یا کاربرد (آب، گاز، صنعتی، داربست).
5. طول شاخه (معمولاً ۶ متر).

وزن هر متر را در جدول وزن لوله فولادی و قیمت روز را در صفحه‌ی قیمت لوله ببینید.

#جمع‌بندی

سایز لوله یک نام استاندارد است که با قطر خارجی مشخصی جفت شده است. اینچ و DN دو زبان برای همان نام‌اند و ضخامت یا رده، قطر داخلی و تحمل فشار را تعیین می‌کند. با گفتن سایز، ضخامت، نوع و کاربرد، سفارش بدون ابهام می‌شود.

#سوالات متداول

قطر خارجی لوله‌ی ۲ اینچ چقدر است؟ حدود ۶۰٫۳ میلی‌متر.

DN50 یعنی قطر ۵۰ میلی‌متر؟ خیر؛ DN50 نام سایز است و با لوله‌ی ۲ اینچ برابر است. قطر خارجی آن حدود ۶۰ میلی‌متر است.

چرا قطر داخلی دو لوله‌ی هم‌سایز فرق دارد؟ چون قطر خارجی ثابت است و با ضخیم‌تر شدن جداره، قطر داخلی کوچک‌تر می‌شود.