میلگرد داخل بتن از زنگ‌زدگی در امان است، اما فقط تا وقتی که لایه‌ی کافی از بتن روی آن باشد. این لایه را کاور بتن (پوشش بتن) می‌نامند. کاور کم، عمر سازه را کوتاه می‌کند و کاور زیاد، مقاومت عضو را پایین می‌آورد؛ پس عدد آن باید درست باشد.
مقادیر این مقاله اعداد رایج‌اند. مقدار لازم برای هر پروژه در نقشه و بر اساس شرایط محیطی تعیین می‌شود.
کاور بتن چیست؟
کاور بتن فاصله‌ی سطح بیرونی بتن تا نزدیک‌ترین میلگرد است. نزدیک‌ترین میلگرد معمولاً خاموت است، نه میلگرد اصلی. این پوشش سه کار انجام می‌دهد:
- حفاظت در برابر خوردگی: محیط قلیایی بتن جلوی زنگ‌زدن فولاد را می‌گیرد و ضخامت پوشش، رسیدن رطوبت و نمک به میلگرد را عقب می‌اندازد.
- حفاظت در برابر آتش: بتن دیرتر از فولاد گرم می‌شود و به سازه زمان می‌دهد.
- چسبندگی: میلگرد برای انتقال نیرو باید کاملاً در بتن محصور باشد.
مقادیر رایج کاور بتن
| موقعیت عضو | پوشش رایج |
|---|---|
| بتن ریخته‌شده مستقیم روی خاک (پی بدون بتن مگر) | حدود ۷٫۵ سانتی‌متر |
| پی و دیوار در تماس با خاک یا هوای آزاد (با قالب یا روی بتن مگر) | حدود ۴ تا ۵ سانتی‌متر |
| تیر و ستون داخل ساختمان | حدود ۴ سانتی‌متر |
| دال و دیوار داخل ساختمان | حدود ۲ تا ۲٫۵ سانتی‌متر |
در محیط‌های خورنده (ساحل، خاک سولفاته، سازه‌های آبی) پوشش بیشتری لازم است و نوع سیمان و نسبت آب به سیمان هم باید متناسب انتخاب شود.
اگر کاور کم یا زیاد باشد چه می‌شود؟
- کاور کم: رطوبت زودتر به میلگرد می‌رسد، میلگرد زنگ می‌زند و حجمش زیاد می‌شود، بتن ترک می‌خورد و پوسته می‌شود. این خرابی چند سال بعد ظاهر می‌شود و ترمیمش پرهزینه است.
- کاور زیاد: میلگرد از جای طراحی‌شده به مرکز عضو نزدیک‌تر می‌شود و ارتفاع مؤثر و ظرفیت خمشی کم می‌شود. در دال‌ها، بالا آمدن میلگرد پایین یا پایین افتادن میلگرد بالا همین مشکل را ایجاد می‌کند.
اسپیسر؛ ابزار تأمین کاور
اسپیسر (لقمه) قطعه‌ای است که میلگرد را در فاصله‌ی مشخص از قالب نگه می‌دارد:
- لقمه‌ی بتنی: مقاوم و هم‌جنس بتن؛ برای پی و اعضای سنگین مناسب است.
- اسپیسر پلاستیکی: در اندازه‌های دقیق و شکل‌های مختلف (چرخی برای ستون و دیوار، پایه‌ای برای دال).
- خرک (صندلی میلگردی): برای نگه داشتن شبکه‌ی بالایی دال و پی.
استفاده از تکه‌سنگ، آجر یا چوب به‌جای اسپیسر درست نیست؛ این مواد یا جابه‌جا می‌شوند یا مسیر نفوذ آب می‌سازند.
نکات اجرایی
- تعداد اسپیسر کافی باشد تا میلگرد زیر وزن کارگران و بتن شکم ندهد.
- پیش از بتن‌ریزی، پوشش را در چند نقطه با متر کنترل کنید؛ بعد از بتن‌ریزی دیگر قابل اصلاح نیست.
- در ستون‌ها، اسپیسر چرخی را روی خاموت‌ها نصب کنید، نه روی میلگرد طولی.
- هنگام لرزاندن بتن مراقب باشید ویبراتور شبکه را جابه‌جا نکند.
پوشش بتن بخشی از کنترل کیفیت آرماتوربندی است؛ نکات دیگر را در خاموت چیست و قطر میلگرد در ساختمان بخوانید.
جمع‌بندی
کاور بتن ارزان‌ترین بیمه‌ی عمر سازه است: چند سانتی‌متر بتن که با چند اسپیسر ساده تأمین می‌شود. مقدار آن را از نقشه بگیرید، با اسپیسر استاندارد اجرا کنید و پیش از بتن‌ریزی کنترل کنید.
سوالات متداول
کاور بتن فونداسیون چقدر است؟ اگر بتن مستقیم روی خاک ریخته شود، معمولاً حدود ۷٫۵ سانتی‌متر؛ با بتن مگر و قالب، حدود ۴ تا ۵ سانتی‌متر.
پوشش از روی خاموت حساب می‌شود یا میلگرد اصلی؟ از روی بیرونی‌ترین میلگرد، که معمولاً خاموت است.
اسپیسر پلاستیکی بهتر است یا بتنی؟ هر دو در صورت استاندارد بودن مناسب‌اند. لقمه‌ی بتنی برای بارهای سنگین و پی، و اسپیسر پلاستیکی برای دال، دیوار و ستون رایج‌تر است.